MÙA THƠ LAN TỎA
Hành trình cây bút đi tìm
cái đẹp trong ngôn ngữ thơ là vô cùng gan dạ. Và không thể sánh với đôi chân
các nhà thám hiểm trên thế giới, nhẫn nại trong thất thường tự nhiên xoay vần
mưa nắng. Đó là sự khác biệt của sự lặng lẽ trên bàn viết đã gieo một Mùa thơ lan tỏa, là cầu nối văn chương
giữa người sáng tác thơ đến người tiếp nhận là bạn đọc. Tuệ Mỹ đã làm được việc
ấy, chị mạnh dạn sẻ chia: “Thơ tựa tòa
tháp ngà ẩn hiện giữa đời sống vừa kiêu sa vừa huyền bí...”. Trong ví von ấy
thì bóng tháp há hiện hữu ở kích thước mà cách Nối dài thêm bóng tháp (Nhà
xuất bản Thuận Hóa - 2025) tập phê bình thơ thứ hai của Tuệ Mỹ sau tập Nẻo về tinh khôi (2020), là thử thách lớn
của người bình thơ từ khuôn mẫu nhà giáo dạy văn đến phê bình văn học. Tuệ Mỹ vẫn
đang trong hành trình ấy.
Tập Nối dài thêm bóng tháp, với
320 trang. Có 38 bài thơ với nhiều thể loại khác nhau ở phần trước Thắp Nụ, tiếp theo là cảm nhận về 12 tập
thơ gom lại cho phần sau là Bóng Tháp,
tác giả là những nhà thơ trong và ngoài nước. Điều đó, ở Tuệ Mỹ luôn là sự cân
nhắc kĩ càng để đưa vào tập bình thơ thứ hai của mình.
Nếu như ở chủ đề thứ nhất là Thắp
Nụ, rất hiếm những bài thơ ngắn ba câu như Tháng giêng của Mai Văn Phấn, lại có những bài thơ tự do nhiều khổ
thơ như Đêm xa quê của Phạm Ánh, Linh hồn
phấn trắng của Lê Từ Hiển, Gió thiếu phụ của Trần Quang Khanh, Bài văn xuôi về
tiếng đàn đá của Nguyễn Nho Khiêm, Móng Rồng của Mạc Phong Tuyền, ... Đã là
thơ, mặc định thể tự do dài hay ngắn, thì Tuệ Mỹ vẫn mực thước khai thác phía
sau ngôn từ trong mỗi tứ thơ của người sáng tác, nâng cao giá trị thẩm mĩ, đậm
chất nhân sinh.
Có những bài thơ, Tuệ Mỹ
nhập đề trực tiếp đầy bất ngờ, cũng là dụng ý làm rõ nét đặc điểm riêng không lẫn
lộn, từ góc nhìn của người bình, muốn lí giải ở phần tiếp theo đem đến thú vị
cho người tiếp nhận. Chẳng hạn giới thiệu tên tác phẩm: “Ngay tiêu đề Gió thiếu phụ, Trần Quang Khanh đã ngầm gợi ý cho người đọc
cách bước vào không gian bài thơ...”(tr.54). Thêm một cách viết nữa: “Đọc bài thơ Mùi mưa của Lâm Huy Nhuận, tôi rất
thích cách cảm nhận mưa của ông” (tr.36). Hay: “Ổ khóa của Nguyễn Quang Thiều là bài thơ đậm màu triết lý nhân sinh.”
(tr.14).
Còn khi giới thiệu phong cách
sáng tác của tác giả như: “Mai Văn Phấn
là nhà thơ cách tân mạnh mẽ, thơ ông đầy lý trí, đầy khái quát và khó đọc”
(tr.10); cho đến chân dung gốc gác nhà thơ xứ nẫu như: “Trần Viết Dũng là người con của miền đất Tây Sơn, Bình Định, làm thơ từ
thuở học trò mà đến nay, anh chỉ mới cho ra mắt bạn đọc một tập thơ “Lãng đãng
giữa đời” (Nxb Trẻ, 1992). Tưởng anh đã quên mất thơ. Nhưng không “nghiệp thi
sĩ” buộc anh cứ tiếp tục cho thơ chào đời...”(tr.48).
Thơ, là tác phẩm văn học
mang tính cốt lõi sáng tạo bằng ngôn ngữ của thi nhân. Điểm lại những bài thơ
trong Nối dài thêm bóng tháp được kết tinh từ nhịp đập trái tim khôn
cùng, tinh túy nhất ưu việt nhất làm nên sản phẩm văn hóa tinh thần. Hẳn hồn cốt
mỗi tứ thơ đã thôi miên Tuệ Mỹ, vừa tái hiện lại cảm xúc của thi nhân, lại vừa
chắp cánh nâng cao trường liên tưởng mỗi ý mỗi từ. Từ hiện hữu đến hư vô, từ bộc
trực đến chiêm nghiệm, ... mà đường chân trời là trung gian giao thoa, ràng buộc
giữa sáng tác và phê bình: “Nhạc điệu là
yếu tố truyền cảm xúc được tác giả gia công. Nên, đọc bài thơ mà tưởng như nghe
tiếng nhạc lòng của thi sĩ cất lên từ niềm
say mê cuộc sống, từ nỗi khát khao dâng hiến cho đời...” (Mở khóa giấc mơ
tôi).
Chung quy, việc sáng tác đối
với thi nhân dù là thơ trữ tình, hay thơ tự sự, hay sự đan xen giữa hai yếu tố
trữ tình và tự sự, sức mạnh của thơ chính là âm hưởng nhạc điệu dễ dàng hòa nhịp
trái tim của người bình thơ.
Từ tập Nẻo
về tinh khôi (2020) đầu tay, Tuệ mỹ dành riêng cho việc bình thơ. Thì trong
Nối
dài thêm bóng tháp (2025) này lại có 12 tiểu luận phê bình mang tính
khái quát toàn tập thơ, đời thơ của thi nhân. Đó là giá trị về nghệ thuật về
nhân sinh của một phong cách sáng tác trong mỗi thời điểm khác nhau.
Trên cùng phương diện tiếp
nhận tác phẩm văn học, luôn là sự suy ngẫm đa chiều. Sự nắm bắt theo chủ đề dễ
dàng nhận ra điều muốn nói, khó tản mạn. Đôi khi một bài thơ hay từ từng chữ, từng
câu và cả tứ thơ, cứ để nguyên vậy mà thưởng thức. Đôi khi một bài thơ đọc nhiều
lần mà chưa thấu được, lại nhờ vào nhà phê bình đối chiếu, mở rộng nâng lên giá
trị tác phẩm. Cả tập thơ cũng vậy. Cho cách mở đầu giới thiệu dễ dàng cuốn hút
bạn đọc bằng cách trích những câu thơ của tác giả, như: “Kìa cái bình toong/ trong cuốn sách về cuộc chiến(...) cái bình/ bỏng
rát từng cuống họng/ vét cạn những dòng sông/ đựng đầy ký ức”(Sắc đỏ trong
“Tạ lỗi với mây xanh” của Mai Thìn), hay đưa cả bài thơ tứ tuyệt: “Với nghìn
trùng: những ngày xưa cũ bên nhau/ thương
nhau nào biết mai sau sẽ buồn/ người về mưa vỡ đầu truông/ trăng trong vườn lạnh
biết buồn nhau xa” (Buồn xưa). Đó cũng tùy theo từng chủ đề tập thơ mà Tuệ
Mỹ muốn nhấn mạnh đến với người tiếp nhận.
Cũng không đơn điệu trực tiếp
giới thiệu tên tác giả, tác phẩm ngay phần câu mở đầu. Riêng bài viết: Hình ảnh người mẹ trong thơ Lệ Thu (tr.242)
là góc nhìn của Tuệ Mỹ về người mẹ trong chiến tranh phải xa con, hay khi con
trưởng thành, cách tâm tình cùng con trên trang thơ, thể giải tỏa cảm xúc của
người mẹ. Từ nỗi nhớ, lo lắng của người mẹ đã thành huyền thoại: “Vậy là, từ trữ tình đời tư, Lệ Thu đã chuyển
sang trữ tình công dân. Từ hành động anh hùng của người sinh mình ra, Lệ Thu đã chạm bút về những người mẹ
Việt Nam anh hùng. Và, “Với mẹ anh hùng” thì “Nghe trong sâu thẳm mất – còn ...
/ Trái tim mẹ với nước non cõi bờ ...”(tr. 245).
Với nhà phê bình, thì mọi
thể tài nào từ đời tư tới lịch sử đều có ý nghĩa lớn gắn liền với tình yêu cuộc
sống, gắn liền dân tộc đất nước. Với Tuệ Mỹ, Nối dài thêm bóng tháp dẫu
là tựa đề tập bình thơ, đã là hình tượng nghệ thuật khai thác cái đẹp nhân sinh
của ngôn ngữ thơ, không thể là chủ quan, nhưng đó còn là trách nhiệm tự lương
tâm cần và phải của người viết phê bình cho Mùa
thơ lan tỏa./.
03.12.2025 / Nguyễn Thị Phụng.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét