TRONG ÁNH MẮT TUỔI THƠ bài viết của Nguyễn Thị Phụng

 

Giới thiệu sách mới: Tam Thể và Cún con, tập truyện ngắn thiếu nhi của Bùi Thị Xuân Mai, NXB. HNV. 2022

Bài viết của Nguyễn Thị Phụng

 

                 TRONG ÁNH MẮT TUỔI THƠ

 

     Bạn đọc biết đến Bùi Thị Xuân Mai với những tập thơ: Hạt cát vàng (1990), Cầu trăng (1994), Dòng sông thao thức (2000), Lời ru bếp lửa (2005), ... cho đến gần đây nhất là Nên một mùa mưa hoa – thơ chọn (2024). Còn Ở lại với dòng sông tập 1 (2005), và tập 2 (2008) với thể Hồi ký thì chị đâu chỉ là một Nhà thơ, Nhà văn được trân trọng viết hoa cùng với nhiều Giải thưởng về Văn học, mà chị là một Nhà báo Việt Nam nên có cả trong góc nhìn cuộc sống thật tinh tế và thú vị về thế giới quanh mình, nhất là tâm hồn tuổi thơ bao khát khao để mở ra chân trời cuộc sống. Chính vì thế khi đọc Tam Thể và Cún con, tập truyện ngắn thiếu nhi của Bùi Thị Xuân Mai, NXB. HNV. 2022, mới hiểu hết tấm lòng của một phụ nữ - người mẹ, người bà yêu quý con cháu mình như thế nào.

        Tập Tam Thể và Cún con có mười truyện ngắn với 85 trang sách, mở ra bao điều trong thế giới tuổi thơ, cùng cảnh vật gần gũi và thân thương mà thường ngày các cháu nghe và nhìn thấy. Viết cho thiếu nhi, nhà văn khơi gợi mối quan hệ chân tình thấu hiểu của nhân vật trong mỗi truyện, từ đó cảm hóa được tuổi thơ chăm chút công việc, gắn bó cảnh vật xung quanh. Bùi Thị Xuân Mai luôn dựa vào đặc điểm tâm lí tuổi thơ tự nhận ra và sẻ chia làm cho bạn đọc thật yên tâm. Mỗi truyện là một bài học yêu thương gìn giữ, những tật nguyền và khiếm khuyết được bù đắp bằng sức mạnh của tình yêu chân thành, sẽ là động lực dung hòa trái tim kết nối và lan tỏa, là sức mạnh bền bỉ, đủ niềm tin cho các cháu hướng đến những điều tốt đẹp.

        Mở đầu là truyện Đất lành đánh thức tâm hồn tuổi thơ biết nâng niu cảnh vật hoa lá quanh nhà, lợi ích của chim sâu, bầu bạn con người từ những điều bé nghĩ: “Sáng sáng, chim đến như gọi bé dậy học bài. Nó vừa là chiếc đồng hồ nhỏ vừa là bạn của bé tự lúc nào. Và tự nhiên có cuộc thi đua ngầm: Chim bắt nhiều sâu, còn bé cố gắng học thuộc bài, giành nhiều điểm mười ...”. Có lúc bé lại muốn sở hữu tiếng chim hót trong lồng rồi nhận ra, nó nghĩ không thể giam đôi cánh lại được. Hẳn đất lành chim đậu còn là thông điệp bảo vệ môi trường, là bảo vệ cuộc sống quanh ta. Bình minh với chim hót sẽ là khởi đầu ngày mới, tiếp sức nguồn năng lượng công việc cho tất cả.

      Đến Mái mơ của bé là sự quan sát của bé Hoa về Mái Mơ biết chống lại lão chuột Cống để bảo vệ đàn con của mình, thật tỉ mỉ trong từng chi tiết từ âm thanh tiếng gà báo động, hay dòng nước dãi của Chuột Cống về hang được Bé Hoa và Mái Mơ phát hiện cũng là chi tiết theo dõi ý thức cảnh giác cao độ trong mọi tình huống xấu xảy ra. Cũng là cách ngăn ngừa kẻ rình mò chờ cơ hội mà liếm láp của thói ăn bẩn.

       Khi viết về thế giới loài vật bằng những câu chuyện đồng thoại, nhà văn dựa vào tên gọi và bản năng mỗi loài để cho các cháu tự khám phá cả khu rừng sinh thái cần bảo vệ muôn loài như thế nào.

        Đó là truyện Con quạ khoang chưa lượng được sức mình mà khoe khoang, bắt chước tiếng hót Chèo Bẻo, hay điệu múa của con Công, của Vàng Anh líu lo, ... nhưng kì thực quạ khoang không làm gì được, đáng chú ý nhất viết về quạ khoang rất hấp dẫn: “... cứ cầm sách lên là hai mắt díp lại, không quyển nào nó đọc quá trang thứ mười. Nó nghĩ, sự việc có mở đầu, có kết thúc. Vì vậy, nó chỉ cần đọc dăm trang đầu, dăm trang cuối là coi như xong... Nó nghĩ các nhà văn hay nói dong dài, hơi đâu mà theo họ cho mất thời gian. Bụng bảo dạ như vậy và nó nghĩ, nếu mình làm được thơ nữa thì mình quả là nhà thông thái”. Và cuối cùng, với thói quen theo cách “chưa biết bò đã lo bay bổng” của quạ khoang bị gấu và thỏ trắng vạch trần tính khoác lác...

          Đó là Khu rừng yên tĩnh, là truyện đồng thoại hay, từ việc thỏ con bị mắc lừa cáo, rồi trong khu rừng các loài vật bé nhỏ bị mất dần, từ đó đã thức tỉnh muôn loài gấu, tê giác, hươu, ...  phải biết hợp quần là sức mạnh đã vạch trần bộ mặt của cáo và sói lắm mưu. Cũng là cách bảo vệ động vật quý hiếm dần mai một.

        Chùm truyện Con búp bê, Cây trứng cá, Tam thể và Cún con, cùng với Một lần bị ốm là những truyện đáng đọc. Ở đấy luôn nhắc nhở những nghĩ suy trong mọi việc thường ngày. Một Con búp bê đẹp cũng chỉ là vật trang trí, là trò chơi đơn phương. Một Cây trứng cá được trồng lên cạnh vườn sẽ tỏa bóng mát và niềm vui từ hai phía. Tam thể và cún con, từ bằng mắt và cử chỉ nói bao điều với bé thật thân tình. Một lần bị ốm là cách trăn trở chiếc gương phản ánh sự thật tự soi lại chính mình, đâu chỉ khắc họa rõ nét thời gian khuôn mặt, mà thận trọng giữ gìn sức khỏe, há làm buồn lòng người thân. Dẫu là tuổi thơ vẫn phải có bài học trách nhiệm với chính mình trong gia đình, xã hội.

          Bùi Thị Xuân Mai bổ sung thêm về sự tích bao đời từ trên núi cao của quê mình qua truyện: Chuyện nàng LơPin xinh đẹp có tình yêu bền vững như tên gọi thành cổ Tà Kơn và thác LơPin lưu lại đến bây giờ, minh chứng con người ngày xưa đoàn kết chống lại những quyền lực tham vọng. Đến Huyền thoại Ghềnh Ráng, về khu du lịch bãi Trứng tự nhiên đầy hấp dẫn bên biển đẹp “... còn có thêm tên là Bãi tắm Hoàng Hậu.” Và nơi đây cũng là điểm đến cho các bạn nhỏ trong dịp ngày nghỉ, nhất là mùa hè này về một thắng cảnh đẹp riêng chỉ có ở Quy Nhơn mình.

         Trong tập truyện Tam thể và Cún con còn có những đoạn văn miêu tả thật lôi cuốn nhắc nhở phòng ngừa như cái kết: “Đã có lúc Tý nghĩ đến một điều kín hơn. Với bản tính ham ăn nó rất dễ trúng bả của bọn trộm. Một khi Đốm Lang trúng bả thì căn nhà này sẽ ra sao?” (Tam thể và Cún con). Hay cách mở đầu truyện Khu rừng yên tĩnh: “Ngày xưa có một dòng sông nhỏ chảy hiền hòa trong khu rừng yên tĩnh. Nơi ấy các loài vật sống bên nhau vui vẻ, thân thiện. Sói, cáo cũng chưa biết ăn thịt sống như bây giờ” gợi ý tò mò cho tuổi thơ cũng là một lối dẫn dắt sự chú ý cho bạn đọc. Và còn nhiều lời giới thiệu đoạn hội thoại đầy thân thiện (Cây trứng cá, Con Búp bê, ...)

         Nhà văn viết cho thiếu nhi, đâu chỉ hướng bạn đọc yêu ghét tính cách nhân vật trong truyện, mà còn là những trang văn miêu tả sinh động thể định hướng cách hành văn: “Một buổi sớm mai, sương còn đọng trên các tàu lá như những viên ngọc lấp lánh. Rừng trở dậy tươi vui trong tiếng ca lánh lót của họa mi. Chim trỹ sáng cả bầu trời từ bộ áo choàng đỏ xanh lóng lánh và cất tiếng hào hùng, ...”(Con quạ khoang). Hay: “Biết bao mùa xuân đi qua, nhũng nụ hoa mai nở vàng rồi rơi rụng lặn vào đất đai như bao kỷ niệm xóa nhòa theo thời gian. Vũng nước mặn bao la ở đây đã được gọi là biển cả.”(Huyền thoại Ghềnh Ráng).

         Hẳn với trái tim nhân hậu, Nhà văn Bùi Thị Xuân Mai ưu ái khi viết cho thiếu nhi về tập truyện ngắn Tam thể và Cún con, một sự cân nhắc kĩ càng trong câu từ, tứ truyện. Nếu như cốt cách của một Nhà báo thẳng thắn trung thực bao nhiêu, thì sự quan tâm đến tuổi thơ còn là trách nhiệm của người cầm bút đã từng: “Quắc mắt coi khinh ngàn lực sĩ/ Cúi đầu làm ngựa đứa nhi đồng” (Lỗ Tấn) thật trân quý sự nhượng bộ biết bao./.

                                    06.06.2026 / Nguyễn Thị Phụng.