TRONG TÌNH YÊU XỨ NẪU (Đọc Men trầm -của Vân Phi), bài viết của Nguyễn Thị Phụng

 

TRONG TÌNH YÊU XỨ NẪU

     (Đọc Men trầm - NXB.Văn học 2025, bút kí của Vân Phi).

        Nói đến Vân Phi, ngoài các tập thơ đã xuất bản như Ngày mắc cạn(2020), Gốm lưu lạc(2024), hay rất nhiều  bài viết cảm nhận tác phẩm in trên báo và tạp chí, mà sở trường của Nhà báo, Nhà thơ Vân Phi còn là hành trình vác ba-lô lên vai, đi tìm các cái đẹp của người xứ nẫu, theo từng địa chỉ chính xác về văn hóa vùng miền thân thương, để rôi gom lại và ra mắt  bạn đọc tập sách Men trầm (NXB.Văn học 2025) gồm 20 bài bút kí, là thể loại văn học mang đậm nét đặc điểm của dân tộc về sự bảo tồn văn hóa cần duy trì và kết nối mà anh đã sẻ chia: “Cuốn sách này là kí ức tôi, tình yêu tôi, quê hương tôi, của quãng dài mười năm rong ruổi...”

          Trong cách rong ruổi ấy, có thể nói bút kí “Sắc xanh phía biển...” là nơi cuốn hút tầm nhìn đầy thi vị và an tâm hơn của đoàn anh em văn nghệ sĩ “trong hải trình dọc biển sáu tỉnh miền Trung từ Bình Định đến Quảng Trị”. Lại càng thêm tin yêu “Cảnh sát biển đồng hành với ngư dân” và cũng như những câu nói vui: “Hôm nay, ai... nhảy tàu nữa không?”. “Nhảy tàu” ở đây nghĩa là chúng tôi xuống xuồng với đoàn kiểm tra liên ngành di chuyển sang tàu ngư dân để tác nghiệp... tiếp cận ngư dân giữa biển, làm giàu kho tư liệu của mình...”

         Và thực tế của kho tư liệu viết bút kí là tái hiện người thật việc thật mà Vân Phi trân quý từ tấm lòng những người phụ nữ. Như  “Mẹ Thiện ở cồn Chim”, bà Mẹ Việt Nam anh hùng lặng lẽ chăm cháu, được Phòng Giáo dục Tuy Phước phụng dưỡng Mẹ. Như “Võ sư Năm Hạnh: đau đáu nghiệp truyền...” viết về Lâm Thị Hồng Hạnh - tên thường gọi Cô Năm, con gái võ sư trứ danh một thời Lâm Đại Phú, tha thiết về hành trình lưu giữ và phát huy võ cổ truyền còn lắm gian nan. Về những đôi tay cần mẫn của các chị làm ra đặc sản bún Song thằn ở An Thái, bánh tráng Trường Cửu ở Nhơn Lộc,...

         Việc bảo tồn và duy trì phát triển văn hóa nghệ thuật dân gian như bút kí: “Vọng tiếng trống tuồng” trong náo nức của khán giả: “Đêm nay, thêm đặc biệt khi nhà hát diễn lại vở Viên ngọc quý. Được biết lần này có hai Nghệ sĩ Nhân dân của nhà hát thủ vai, nên bà con càng phấn khởi, cứ ngong ngóng đến đêm diễn để xem cho thỏa gan, thỏa ruột.” Rồi cho đến sử thi: “Hơ’mon, một khoảng lặng dài” Còn những nhạc cụ như: “Trên từng nhịp gõ t’rưng...”, và thanh âm: “Khắc khoải đàn goòng” ở miền núi Vĩnh Thạnh, thể như đánh thức người nghe tiếng vọng của suối ngàn nhắc nhở.

         Vân Phi vẫn dành hai bài viết ưu ái về hai nghệ sĩ đam mê nghệ thuật không thể lãng quên. Đó là: “Lê Ân – kẻ rong chơi đáng yêu” và “ Nghêu ngao một gã du ca” về niềm đam mê âm nhạc của Diệp Chí Huy.

         Nhưng đặc sắc hơn cách bộc bạch chân chất rất riêng “men trầm” không thể chối từ: “Tôi mê tiểu thuyết Kim Dung trước khi mê...  rượu. Mà có lẽ một phần vì thích đọc Kim Dung mà tôi thích rượu nhiều hơn, bởi lối dẫn của những cuộc rượu sảng khoái, phiêu khoáng của những ngạo khí giang hồ” (Thơm thơm từng giọt men nồng). Và vì thế mà lôi cuốn người đọc thể như những làng mai vàng ở Háo Đức An Nhơn “Xuân sớm ở làng mai”, sắc cúc ngày tháng chạp hối hả “Dọc miền hoa cúc”. Những vất vả trong mùa lụt bão như “Nơi lũ đi qua” đầy ám ảnh...

         Với tựa đề tập Men Trầm, đã tạo nên tính xác thực từng nét trong văn hóa sinh hoạt người dân xứ nẫu từ địa danh võ thuật: “Roi Thuận Truyền, quyền An Thái”, hay đan xen những câu bài chòi ngọt lịm: “Đất Vĩnh Cửu quê hương ta đó/ bánh mỏng đây rượu cũng là đây/ Rượu ngon bọt dẻo tràn đầy/ Rượu ta đi khắp tỉnh này tỉnh kia”.

           Để rồi trở về với vùng đất “Gò Sành” dấu ấn kỉ niệm quê nhà Nhơn Hòa An Nhơn, mà còn là địa danh quen thuộc của giới khảo cổ về sản phẩm gốm Chăm lâu đời, và hôm nay lại tiếp tục vần thơ: “Gốm lưu lạc/ mang dòng nước xứ Đồ Bàn/ mang ngọn lửa đất trời Chiêm tự/ mang dáng dấp người xưa sau lũy tre làng/ vùi mình hun hút biển sâu/ cô đơn nơi bảo tàng ngoại quốc”.

          Phải chăng “Men trầm” – là bút kí đậm chất thơ, đủ độ say lòng người những hưng phấn mới mẻ, tinh khôi về vùng đất An Nhơn, Tuy Phước, Vĩnh Thạnh,... của xứ võ trời văn. Xứ võ đã tự hào, còn trời văn đâu chỉ là sáng tác, cả ghi chép chọn lọc từ một nhà báo, hòa tiếng lòng nhà thơ làm nên phong cách bút kí rất Vân Phi, từ thực tại mà như ngược về nguồn cội cả một trời văn – văn hóa nghệ thuật từ cuộc mưu sinh mà có, càng thêm yêu vẻ đẹp con người chân chất, giàu đức hi sinh bền bỉ, biết trân quý đời sống văn hóa vốn có lâu đời, cần bảo tồn và lan tỏa phát triển vươn xa./.

                                                                             30.11.2025.